حقوق بین‌الملل سازمان‌های غیردولتی

دکتر غلامعلی قاسمی

هیئت علمی گروه حقوق بین‌الملل و عمومی دانشگاه قم
و رئیس دانشگاه آزاد اسلامی قم

انتشارات خرسندی
سال ۱۳۹۲

فهرست مطالب

مقدمه - 1 -
بخش اوّل: مشارکت سازمان‌های غيردولتی در شکل‌گيري قواعد حقوق بين‌الملل - 10 -
فصل اوّل: چارچوب و اشکال مختلف مشارکت سازمان‌های غيردولتی در شکل گيري قواعد بين‌المللي. - 12 -
مبحث اوّل: چارچوب مشارکت سازمان‌های غيردولتی در شکل‌گيري قواعد بين‌المللي. - 14 -
الف ـ مقام مشورتي در شوراي اقتصادي و اجتماعي ملل متحد - 17 -
1ـ شرايط و آيين اعطاي مقام مشورتي. - 17 -
1ـ1ـ شرايط اعطاي مقام مشورتي. - 17 -
1ـ2ـ آيين شكلي اعطاي مقام مشورتي. - 21 -
1ـ3ـ تعليق يا سلب مقام مشورتي. - 25 -
2ـ آثار کسب مقام مشورتي. - 26 -
2ـ1ـ مشورت با شوراي اقتصادي و اجتماعي. - 26 -
2ـ2ـ مشورت با کميسيون‌ها و ديگر ارکان فرعي اكوسوك. - 27 -
2ـ3ـ مشارکت سازمان‌‌هاي غيردولتي در کنفرانس‌‌هاي بين‌المللي تحت نظر ملل متحد - 29 -
2ـ4ـ شخصيت حقوقي بين‌المللي سازمان‌‌هاي غيردولتي. - 32 -
ب ـ بسط قلمرو اجرايي ماده 71 منشور به ساير ارکان سازمان ملل متحد - 39 -
1ـ حضور سازمان‌های غيردولتی در کار‌هاي مجمع عمومي. - 40 -
1ـ1ـ جلسات استماع غيررسمي. - 43 -
1ـ2ـ حضور در نشست‌هاي ويژه - 46 -
1ـ3ـ حضور در کميته‌هاي اصلي. - 47 -
1ـ4ـ اعطاي اعتبارنامه به سازمان‌‌هاي غيردولتي توسط مجمع عمومي. - 48 -
2ـ حضور سازمان‌های غيردولتی در کار‌هاي ساير ارکان سازمان. - 49 -
2ـ1ـ حضور سازمان‌های غيردولتی در کار‌هاي شوراي امنيت.. - 49 -
اشکال ارتباط سازمان‌های غيردولتی و شوراي امنيت- 51 -
2ـ2ـ حضور سازمان‌های غيردولتی در کار‌هاي دبيرخانه سازمان ملل متحد - 55 -
2ـ2ـ1ـ مرکز اطلاعات عمومي سازمان ملل متحد - 55 -
2ـ2ـ2ـ اداره امور اقتصادي و اجتماعي دبيرخانه - 57 -
2ـ3ـ سازمان‌های غيردولتی و رابط خدمات سازمان‌‌هاي غيردولتي سازمان ملل متحد - 58 -
الف ـ استفاده از الگوي ماده 71 منشور در روابط بين سازمان‌های غيردولتی و مؤسسات تخصصي ملل متحد - 60 -
1ـ سازمان بين‌المللي کار. - 62 -
2ـ سازمان آموزشي، علمي و فرهنگي ملل متحد - 66 -
ب ـ وضعيت مشورتي سازمان‌های غيردولتی در شوراي اروپا - 70 -
1ـ از وضعيت مشورتي تا مشارکت فعال در شوراي اروپا - 70 -
2ـ شناخت شخصيت حقوقي براي سازمان‌های غيردولتی در چارچوب شوراي اروپا - 74 -
مبحث دوّم: اشکال مشارکت سازمان‌های غيردولتی در شکل‌گيري قواعد بين‌المللي. - 78 -
الف ـ مشاركت در مذاكرات مقدماتي و كنفرانس‌‌هاي ديپلماتيك. - 79 -
1ـ مشارکت در مذاکرات مقدماتي. - 79 -
2ـ مشارکت در مذاکرات كنفرانس‌هاي ديپلماتيك. - 83 -
ب ـ تنظيم پيش‌نويس اسناد بين‌المللي توسط سازمان‌های غيردولتی. - 86 -
1ـ مشارکت نهادها و جوامع علمي. - 86 -
1ـ1ـ مؤسسه حقوق بينالملل. - 86 -
1ـ2ـ انجمن حقوق بين‌الملل. - 89 -
1ـ3ـ مؤسسه بين‌المللي حقوق بشردوستانه - 92 -
1ـ4ـ كميسيون بين‌المللي حقوقدانان. - 93 -
2ـ مشاركت جوامع بشر دوستانه (كميته بين‌المللي صليب سرخ) - 94 -
الف ـ مشاركت سازمان‌‌هاي غيردولتی در كنفرانس‌‌هاي بين‌المللي برگزار شده از سوي سازمان ملل متحد - 97 -
ب ـ مشاركت سازمان‌‌هاي غيردولتی در ساير كنفرانس‌هاي بين‌المللي. - 103 -
فصل دوّم: مصاديق مشاركت سازمانهای غیردولتی در شكل‌گيري قواعد بين‌المللي. - 108 -
مبحث اول: مشاركت سازمان‌‌هاي غيردولتی در شكل‌گيري حقوق بشر و حقوق بشردوستانه....... - 110 -
الف ـ مشاركت سازمان‌‌هاي غيردولتی در تهيه مقررات حقوق بشر مندرج در منشور ملل متحد - 111 -
ب ـ مشاركت سازمان‌‌هاي غيردولتی در تهيه‌ي اعلاميه جهاني حقوق بشر - 114 -
ج ـ مشاركت سازمان‌‌هاي غيردولتی در تنظيم ساير اسناد بين‌المللي حقوق بشر - 117 -
الف ـ مشاركت كميته بين‌المللي صليب سرخ در شكل گيري قواعد حقوق بين‌الملل بشردوستانه - 125 -
1ـ كنوانسيون‌هاي 1949 و ديگر اسناد قبل از آن‌ها - 126 -
2ـ پروتكل‌هاي 1977 منضم به كنوانسيون‌هاي چهارگانه 1949 ژنو. - 128 -
ب ـ مشاركت كميته بين‌المللي صليب سرخ در شكل گيري قواعد عرفي حاكم بر مخاصمات مسلحانه - 130 -
1ـ قواعد عرفي حاكم بر مخاصمات مسلحانه بين‌المللي. - 130 -
2ـ قواعد عرفي حاكم بر مخاصمات مسلحانه داخلي. - 132 -
مبحث دوم: مشاركت سازمان‌‌هاي غيردولتی در شكل‌گيري قواعد بين‌المللي. - 136 -
از طريق بسيج افكار عمومي و حضور مستقيم - 136 -
گفتار اوّل: مشاركت سازمان‌‌هاي غيردولتی درشكل‌گيري قواعد بين‌المللي مربوط به مين‌هاي ضد نفر - 137 -
الف ـ مشاركت از طريق بسيج افكار عمومي. - 137 -
ب ـ مشاركت در مذاكرات كنفرانس اُتاوا - 141 -
الف ـ مشاركت از طريق بسيج افكار عمومي و ترغيب دولت‌ها قبل از كنفرانس رم در مورد تشكيل ديوان بين‌المللي كيفري. - 146 -
ب ـ مشاركت از طريق شركت در مذاكرات كنفرانس رم - 149 -
ج ـ نقش سازمان‌‌هاي غيردولتی در شكل گيري قواعد حقوق بين‌الملل كيفري پس از كنفرانس رم - 157 -
1ـ نقش سازمان‌‌هاي غيردولتی در شكل گيري قواعد مربوط به عناصر تشكيل دهنده‌ي جنايات بين‌المللي، آيين دادرسي و ادله ديوان بين‌المللي كيفري  - 157 -
2ـ نقش سازمان‌‌هاي غيردولتی در پذيرش جهاني ديوان بين‌المللي كيفري و حمايت از آن. - 161 -
الف ـ مشاركت از طريق بسيج افكار عمومي و ترغيب دولت‌ها به تشكيل كنفرانس‌‌هاي بين‌المللي. - 165 -
ب ـ مشاركت در كنفرانس‌‌هاي بين‌المللي و ساير تجمّعات بين‌المللي مربوط به حفاظت از محيط زيست. - 168 -


بخش دوم: مشاركت سازمان‌‌هاي غيردولتی در اجراي قواعد حقوق بين‌الملل - 177 -
فصل اوّل: مشارکت غيرمستقيم سازمان‌‌هاي غيردولتی بر اجراي قواعد بين‌المللي: نظارت بر اجراي قواعد بين‌المللي. - 179 -
مبحث اوّل: اشكال نظارت سازمان‌‌هاي غيردولتی بر اجراي قواعد بين‌المللي. - 181 -
الف ـ مباني صلاحيت سازمان‌‌هاي غيردولتی براي نظارت بر اجراي قواعد بين‌المللي. - 181 -
ب ـ اشكال مختلف نظارت. - 184 -
1- نظارت متقارن با دولت‌ها: قلمرو حقوق بشر. - 184 -
2- نظارت به عنوان همكار و هميار دولت‌ها: قلمرو محيط زيست.. - 186 -
3- نظارت بجاي دولت‌ها: قلمرو حقوق بشردوستانه - 190 -
الف ـ سازکارهاي قراردادي. - 191 -
1- گزارش‌هاي ادواري. - 191 -
2- شيوه‌ي دادخواهي و شكايت.. - 192 -
ب ـ آيين‌‌هاي غيرقراردادي. - 193 -
1- رسيدگي علني طبق آيين قطعنامه 1235 اکوسوک.. - 195 -
2- رسيدگي محرمانه طبق آيين قطعنامه 1503 اکوسوک.. - 196 -
مبحث دوم: قلمرو‌هاي تحت نظارت سازمان‌‌هاي غيردولتی. - 205 -
الف ـ در سطح جهان. - 206 -
1- نظارت سازمان‌‌هاي غيردولتی در نظام‌هاي نظارتي قراردادي. - 206 -
1-1- ميثاق‌‌هاي بين‌المللي حقوق بشر. - 207 -
1-1-1- نظارت در چارچوب كميته‌ي حقوق بشر. - 209 -